Malou Saat is directeur van Sensoor Utrecht. Prof. dr. Jenny Gierveld is emeritus hoogleraar VU Amsterdam en voormalig directeur van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut. Zij is gespecialiseerd in onderzoek naar eenzaamheid. Zij reageren op vragen of stellingen over eenzaamheid.
De vraag waar Malou Saat en Jenny Gierveld deze keer over in discussie gaan is:
Komt schaamte uit je persoon of is het de publieke opinie die ons die schaamte opdringt?
Veel oudere en jongere mensen in onze samenleving voelen zich eenzaam. Ze hebben minder contacten met andere mensen of minder contacten van een goede kwaliteit dan ze eigenlijk zouden wensen.
Hoe mensen eenzaam zijn geworden, is afhankelijk van allerlei gebeurtenissen die zich in hun leven kunnen voordoen, zoals de dood van een geliefde, echtscheiding, problemen in het werk, langdurige ziekte of handicaps. Voor elk mens ligt dat weer anders.
Eenzame mensen zijn vaak huiverig om over hun gevoelens te praten met anderen. Het blijkt dat het hen vaak ontbreekt aan moed of zelfvertrouwen om contacten met anderen aan te gaan. Zij schamen zich voor hun eenzaamheid.
Het is geen schande om eenzaam te zijn. Vrijwel iedereen is op zijn of haar beurt weleens eenzaam. Als eenzame mensen dit beseffen, is dit misschien al een kleine stap in het verminderen van eenzaamheid.
Natuurlijk ervaart iedereen weleens eenzaamheid tijdens zijn of haar leven. Het is begrijpelijk dat iemand zich eenzaam voelt bij het verwerken van verlies of bij ziekte.
Als samenleving vinden wij eenzaamheid een ‘enge’ zaak en blijven we vaak uit de buurt van mensen die zich eenzaam voelen. Daardoor worden mensen nog eenzamer dan ze al waren. En kan de tijdelijke eenzaamheid groter worden en langer duren.
Daarnaast is het zo dat familie, kerk en andere nauwe verbanden eigenlijk niet meer voorzien in de zingeving of niet meer gelden als bronnen van geluk. We zijn zelf verantwoordelijk geworden voor ons eigen geluk en onze eigen zingeving in dit leven. Op momenten dat wij in ons leven eenzaamheid ervaren, krijgt dat in de publieke opinie al snel de kleur van persoonlijk falen: blijkbaar ben je niet in staat die zingeving en dat geluk in je eigen leven vorm te geven. Schaamte komt niet alleen uit eenzame mensen zelf voort, maar ook uit de ongemakkelijke en vermijdende reacties van de omgeving en van de samenleving.