Malou Saat is directeur van Sensoor Utrecht. Prof. dr. Jenny Gierveld is emeritus hoogleraar VU Amsterdam en voormalig directeur van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut. Zij is gespecialiseerd in onderzoek naar eenzaamheid. Zij reageren op vragen of stellingen over eenzaamheid.
De vraag waar Malou Saat en Jenny Gierveld deze keer over in discussie gaan is:
Eenzaamheid is een gebrek aan (kwalitatieve) contacten. Moet het advies dan zijn om bestaande contacten te verbeteren, of juist nieuwe contacten aan te gaan?
Ik vind dat wij jongere en oudere mensen moeten adviseren om hun bestaande contacten goed te onderhouden, om daarvoor tijd en aandacht uit te trekken.
Wanneer mensen in een situatie van eenzaamheid terecht komen, zijn er vaak nog verschillende mogelijkheden. Sommige eenzame mensen kunnen nog werken aan het verbeteren of uitbreiden van hun sociale netwerk. Mensen kunnen bijvoorbeeld aangemoedigd worden om opnieuw contact op te nemen met hun kennissen, vriendinnen of vrienden van vroeger; een telefoontje en samen koffie drinken helpt veel mensen een stapje verder. Voor mensen die heel diep in eenzaamheid vastzitten moet naar andere wegen gezocht worden.
Ik zou niet te snel met adviezen komen, het gevaar zit erin dat je mensen gaat adviseren erop uit te gaan, koffie te drinken, mee te doen, omdat we ons zelf ongemakkelijk voelen met de situatie. Het is ook mogelijk mensen te accepteren zoals ze zijn, met of zonder eenzaamheid. Het feit dat iemand eenzaam is, betekent niet dat je geen contact kunt hebben. Een ouderenwerkster vertelde dat ze enige tijd probeerde een eenzame buurtbewoonster mee te krijgen naar allerlei activiteiten, de vrouw voelde zich erg alleen. Toch lukte het niet haar op sleeptouw te nemen. Na enig praten bedacht ze zich dat de vrouw het wellicht wel prettig zou vinden als zij bij haar thuis zou gaan koffie drinken. Gewoon contact, zonder missie om de vrouw naar activiteiten te krijgen. Die accepterende houding was in eerste instantie ongemakkelijk voor de ouderenwerkster, maar was een succes in het contact met de buurtbewoonster.
De vrijwilligers van Sensoor maken (binnen anonieme telefoongesprekken en chats op initiatief van de beller of chatter) contact met mensen zoals ze zijn: niemand hoeft te veranderen om contact te kunnen hebben. Dat blijkt een uitstekend uitgangspunt.
Ook al trekken eenzame mensen zich misschien terug, ze horen er wel gewoon bij. Ik leg de oplossing dan ook niet uitsluitend bij de mensen die eenzaam zijn.
Voor onze contacten met alle mensen geldt dat we ze moeten accepteren zoals ze zijn, met of zonder eenzaamheid. Maar voor het oplossen van eenzaamheid blijken er verschillende wegen te zijn. Dat kan zijn het uitbreiden en verbeteren van je sociale netwerk, dat kan ook zijn dat je kritisch nagaat of je wensen en verwachtingen misschien niet wat te hoog liggen. Een andere, aanvullende route is dat de omgeving van de eenzame wordt ingeschakeld. Familieleden, kennissen en vrienden vragen om hun verantwoordelijkheid te nemen om aandacht te schenken aan of ‘mee te lopen’ met de eenzame man of vrouw. Ook verschillende organisaties van vrijwilligers staan gereed om eenzame mensen terzijde te staan: vrijwilligers van bijvoorbeeld de Zonnebloem, Humanitas, vanuit de kerken en vele anderen. Door al deze mensen wordt geweldig veel en goed werk geleverd om eenzame mensen te ondersteunen in deze moeilijke periode in hun leven.