Malou Saat is directeur van Sensoor Utrecht. Prof. dr. Jenny Gierveld is emeritus hoogleraar VU Amsterdam en voormalig directeur van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut. Zij is gespecialiseerd in onderzoek naar eenzaamheid. Zij reageren op vragen of stellingen over eenzaamheid.
De vraag waar Malou Saat en Jenny Gierveld deze keer over in discussie gaan is:
Valt en staat eenzaamheid met de contacten die je hebt of is (ook) de huidige samenleving van invloed?
Het hebben van sociale contacten is heel wezenlijk en ik zou eigenlijk willen bepleiten dat we preventief bezig gaan met eenzaamheid. Al op jonge leeftijd zouden we moeten leren om zuinig om te gaan met de contacten die we hebben en niet onnodig mensen te laten wegvallen uit ons netwerk, bijvoorbeeld bij een verhuizing naar een andere plaats. Dit is iets dat we ons hele leven moeten volhouden.
De mensen die wij om ons heen hebben, zullen in een periode van grote en belangrijke gebeurtenissen in ons leven ook zeker hun medeleven uiten en ons verder helpen door te luisteren en er voor elkaar te zijn.
Het is beter om te proberen eenzaamheid te voorkomen, om voorbereid te zijn dat op oudere leeftijd mensen om ons heen zullen wegvallen. Op latere leeftijd kan je wel nieuwe contacten maken, maar het wordt wel moeilijker.
Natuurlijk is het belangrijk contacten aan te gaan en te onderhouden, daarin ben ik het helemaal met Jenny eens. Ik ben wel wat voorzichtiger met het medeleven en de steun die er te verwachten is in moeilijke tijden. Daarin is de afgelopen decennia toch meer veranderd dan ons lief is: vaak genoeg horen de vrijwilligers van Sensoor aan de telefoon dat mensen hun sociale omgeving juist kwijtraken bij moeilijke periodes in hun leven.
Naast mensen te ondersteunen in het zoeken en behouden van contacten, lijkt het mij belangrijk dat we ook stil staan bij onze eigen houding tegenover mensen die eenzaam zijn. Vaak voelen we ons ongemakkelijk, weten we niet wat we moeten zeggen en vermijden hen dan maar liever. Als we kunnen accepteren dat tegenslag en eenzaamheid in ieder mensenleven kan voorkomen, kunnen we onze ongemakkelijkheid daarmee misschien verminderen. En in contact blijven met mensen die eenzaam zijn, zonder direct hen te willen veranderen.
Daar ben ik het mee eens. Eenzaamheid heeft ook te maken met hoe onze samenleving eruit ziet. Bepaalde verbanden uit het verleden zijn grotendeels weggevallen; de kerk biedt niet langer een vast punt voor grote groepen uit de samenleving en de woonbuurten zijn omvangrijker geworden waardoor buurtgenoten elkaar niet meer herkennen. Andere verbanden zijn daarvoor in de plaats gekomen en nemen een deel van de onderlinge contacten over zoals sociale media. Ik vind hierin ook een verantwoordelijkheid voor de overheid liggen.