"Avondje uit houdt eenzame oudere geestelijk actief"

“Onze gasten blijven geestelijk actief, dat is de kracht van ons concept.”

Olievlek

“We noemen het de olievlekstrategie. We starten in een regio telkens in een gemeente en daarna volgen omringende gemeenten.” Helma van Heerikhuize (39) en Annerieke Vonk (40) gebaren in het tot kantoor verbouwde tuinhuis naar de kaart die laat zien op welke plekken in het land ze met Vier Het Leven al actief zijn. Regio’s waar ouderen bij de stichting een avondje uit kunnen boeken, zijn vet omlijnd. Gebieden waar de organisatie in de steigers staat, zijn omstippeld.

Achterhaald

Vorig jaar namen Vier Het Leven-vrijwilligers zesduizend ouderen mee op theater- en concertbezoek. De twee vriendinnen, ambitieus: “Voor 2013 mikken we op een landelijke dekking, met duizend vrijwilligers die jaarlijks dertigduizend ouderen een avondje uit bezorgen.” De tussenstand op de kaart blijkt alweer achterhaald: “We zijn nu ook begonnen in Amsterdam en Rotterdam en voor volgend jaar staan Den Haag en Utrecht in de planning.”

Nuchter

Gedreven vertellen Van Heerikhuize en Vonk over hun missie: met theater- en concertbezoek eenzaamheid en sociaal isolement onder ouderen beperken. Aan de twee valt niet af te lezen dat ze naast een organisatie met ondertussen acht betaalde parttimers en 600 vrijwilligers ook allebei een gezin runnen met drie opgroeiende kinderen. Vonk: “Vier het leven zit ook in ons zelf. Je moet er wat maken. We werken allebei hard, maar als dat overdag door de kinderen niet lukt, dan kruipen we ’s avonds weer achter de computer.”

Gips

Het besluit om “samen iets moois voor kwetsbare ouderen neer te zetten” viel zes jaar geleden op een gezamenlijke wintersportvakantie. Op het idee zelf kwam Van Heerikhuize een jaar eerder, nadat ze ook op wintersport een been brak: “Ik voelde mij thuis met m’n been in het gips op de bank ontzettend afhankelijk. In het theater zag ik toen een oude man  in een rolstoel zitten genieten van de voorstelling. Toen ging het door mij heen dat die man zich vast ook vaak afhankelijk voelde en dat het mooi zou zijn als ik ervoor kon zorgen dat meer ouderen zoals hij weer iets konden gaan beleven.”

Stap

Van Heerikhuize werkte destijds bij de Avro. Voor omroepleden organiseerde ze culturele evenementen: “Heel leerzaam, maar ik was toe aan een volgende stap in mijn loopbaan, liefst in de theaterwereld omdat ik zo van theater houd. Met die man in zijn rolstoel voor ogen, wist ik opeens dat ik met dat idee van theaterbezoek voor kwetsbare ouderen wat wilde doen, al had ik er nog geen benul van hoe.”

Schrijnend

Vonk werkte in de zorg, deed bij een verzorgingstehuis arbozaken en de ict en zette na een fusie voor Thuiszorginstelling Rijn-, Duin en Bollenstreek een klantenservicecentrum op: “Voor ouderen waren er groepsactiviteiten. Maar ik liep rond met het idee voor een buddyproject, zodat een oudere samen met een vrijwilliger zelf wat kon ondernemen. Ik herinnerde mijn oma. Die genoot van klassieke muziek maar was in haar verzorgingstehuis veroordeeld tot optredens met pianodeuntjes van de plaatselijke muziekschool. Goed bedoeld, maar zij werd er niet blij van.”

Kracht

Vriendinnen zijn Van Heerikhuize en Vonk sinds hun studententijd, maar al zes jaar klikt het tussen beiden ook in hun werk voor Vier Het Leven. Vonk: “Over hoe je een organisatie opzet en fondsen werft, wisten we destijds niks. We zijn echt door schade en schande wijs geworden. Onze kracht is dat we allebei heel sterk in het concept geloven. Helma is de creatieveling en ik ben meer gestructureerd. Samen klopt het gewoon.”

Champagne

Vanuit regio’s waar Vier Het Leven nog niet actief is, bieden zich mensen aan om in hun woonplaats de organisatie te helpen opzetten. Van Heerikhuize: “Daar gaan we alleen op in als het past in ons plan. We moeten het als organisatie wel aankunnen. Anders ga je aan je eigen succes ten onder.” Die professionele aanpak hielden Van Heerikhuize en Vonk over aan het groeiprogramma waarvoor hun project in 2008 door het Oranje Fonds werd geselecteerd. Van Heerikhuize: “Toen trokken we champagne open. Want dat was onze kans om Vier Het Leven voor ouderen in het hele land toegankelijk te maken.”

Bloemetje

Van Heerikhuize: “Kwaliteit staat voorop. We willen dat onze gasten erop kunnen vertrouwen dat wat we aanbieden altijd goed is. In het begin, toen we nog niet zo’n goede database hadden als nu, is het een keer voorgekomen dat we een oudere vergaten op te halen voor een uitje. De volgende dag ging ik direct met een bloemetje langs, want dat kan natuurlijk niet.”

Zenuwachtig

In die beginperiode namen beiden als vrijwilliger in hun eigen woonomgeving, Huizen en Broek in Waterland, twee keer per week ouderen mee naar een voorstelling. Van Heerikhuize: “Het eerste uitje was met acht ouderen van een zorgcentrum. 'Mensch durf te leven', heette het toneelstuk. Toepasselijker kan niet. Ik was heel zenuwachtig, bang dat mijn gasten het niet leuk vonden en in de pauze weer naar huis wilden.”

Handtas

Van Heerikhuize: “Maar het werd een geweldige avond. Een man die in de drie weken dat hij in het zorgcentrum zat nog geen woord had gezegd, zwierde na afloop van plezier rond met de handtas van z’n vrouw. Toen wist ik dat we iets te pakken hadden dat voor heel veel ouderen wat betekent. Op zo’n avond voelen ze zich weer onderdeel van de gemeenschap.”

Koningin

Vonk:  “In die begintijd kwamen we al gauw uit op de formule van één vrijwilliger op drie ouderen. Dat past goed in de auto en het is ook een leuk clubje waarbinnen gasten makkelijk contact met elkaar maken. Uit reacties blijkt dat gasten vooral dat persoonlijke contact heel belangrijk vinden, het gevoel dat je samen met anderen een avondje uit gaat, dat je weer ergens bij hoort. Een vrouw voelde zich de hele avond een koningin. Een andere gast vond dat de avond een nieuwe draai aan z’n leven gaf. Met zulke reacties sta je soms met tranen in de ogen.”  

Knuffel

Beiden begeleiden ze nu nog minstens een keer per maand zelf een groepje gasten. Vonk: “Ons uitgangspunt blijft dat we ouderen uitnodigen om iets leuks te gaan doen. We beginnen zelf niet over eenzaamheid. Ouderen willen niet zielig worden gevonden. In onze flyer kom je het woord eenzaamheid ook niet tegen. Maar gasten geven vaak in de auto zelf wel aan dat ze eenzaam zijn, dat ze alleen tussen vier muren zitten doordat steeds meer mensen om hun heen wegvallen. Je merkt het ook als een gast bij het weer thuis brengen je een knuffel geeft. Veel van deze ouderen hebben nauwelijks meer fysiek contact met anderen.”

Balkon

Ouderen die een keer met Vier Het Leven op stap zijn geweest, ontvangen iedere vier maanden een nieuw programma met voorstellingen, heel divers: theater, ballet en concert maar ook film en André van Duin. Vonk: “Ouderen moeten mee uit kunnen blijven gaan. Zo blijven ze langer geestelijk actief en hebben ze steeds weer uitzicht op het doen van iets leuks. Dat is ook de kracht van ons concept. Gemiddeld boekt een gast vijf keer  per jaar bij ons. Doordat we vroeg  reserveren zitten ze altijd op goede plekken, dus niet achterin op het balkon of op een plek waar je niet met een rolstoel kunt komen.”

Pyama

Vonk vertelt dat dementerende gasten thuis een uur voor vertrek nog worden gebeld om te voorkomen dat ze het uitje vergeten zijn en al in pyama zitten. Vonk: “Het is echt enorm maatwerk. Tegenover de tijd dat het avondje duurt staat een zelfde tijd aan organisatie. Al zorgen we er met onze vrijwilligers wel voor dat al dat regelwerk voor de gasten onzichtbaar blijft. Voor onze gasten draait bij ons echt alles alleen om aandacht.”

Oor

Vonk: “Bij ouderen die per telefoon een voorstelling boeken, begint daar het eerste contact. Voor sommigen is dat het enige gesprek van de dag en hebben ze tijd nodig om hun verhaal te doen. Dus zorgen we ervoor dat die tijd er bij onze vrijwilligers aan de telefoon ook is. We zijn geen callcenter met een target en waar een gesprek bruut wordt afgekapt. Onze zorgmissie houdt in dat we ook aan de telefoon oor hebben voor ouderen die last hebben van eenzaamheid.”

Voetbal

Door straks in de hele Randstad aan de slag te gaan, hopen Van Heerikhuize en Vonk ook meer allochtone ouderen een avondje mee uit te  nemen. Oudere mannen begeleiden naar voetbalwedstrijden is een idee dat de twee vriendinnen ook graag zouden verwezenlijken. “Plannen genoeg om onze activiteiten uit te breiden, maar we willen er eerst voor zorgen dat Vier Het Leven een landelijke dekking krijgt. Voorlopig hebben we daar onze handen vol aan.”

Paul Hazebroek