Als vrijwilligers van het maatjes-project Match van Humanitas in Overijssel putten Mark Arts en Alev Cumert voldoening uit het samen met eenzame jongeren beleven van fijne momenten. Veel geduld en inlevingsvermogen vergt het wel.
"Een maatje is geen hulpverlener, eerder vriend"
“En ook voorbeeldgedrag tonen, maar niet persé verandering willen zien. Je bent geen hulpverlener.”
Schulpje
Mark Arts (26) is blij als de autistische jongen van 22 waar hij als maatje mee optrekt "uit zijn schulpje komt" en uit zichzelf vertelt wat hij van dingen vindt. Dat blije gevoel krijgt Alev Cumert (22) als het contactschuwe meisje van 17 waarvan zij maatje is uit eigen beweging vraagt om samen iets leuks te doen: “Als ze mij dan bij het afscheid uitzwaait, vertrek ik weer met voldoening naar huis.”
Momenten
Mark, die al driekwart jaar maatje is van de jongen: "Ik zoek niet naar een directe verandering en heb mij ook niet echt verdiept in wat autisme precies is. Ik wil er onbevangen in staan en gewoon samen prettige momenten beleven. Het mooie aan zo’n moment is dat hij dan losser is. We komen dan tot leukere gesprekken, bijvoorbeeld over hoe hij zijn toekomst ziet en over wat autisme met hem doet. Dan ga je samen wel wat meer de diepte in, al is dat dus niet direct mijn doel. We hebben zulke gesprekken alleen als hij zelf aangeeft het erover te willen hebben."
Fotoshoot
Alev trekt al twee jaar iedere week een paar uur op met het meisje: "Toen ik haar voor het eerst ontmoette, keek ze maar een beetje voor zich uit. Nu lacht ze als ik kom, vraagt ze of ik d'r haar borstel en of we een fotoshoot doen. Of we schilderen wat, want die hobby hebben we gemeen. Van dat soort dingen wordt ze dus vrolijk. Dat vind ik leuk want dat betekent dat ze me echt vertrouwt." Ze vertelt dat ze op die momenten ook wel eens diepere gesprekken met het meisje heeft, bijvoorbeeld over dat ze geen vriendinnen heeft en zich op school buitengesloten voelt: “Maar ook alleen als ze er zelf over begint.”
Individualistisch
Het iets voor anderen willen betekenen, kregen beiden van huis uit mee. Mark zag hoe zijn ouders in hun dorp, het Twentse Vroomshoop, altijd klaar stonden voor anderen: “We hadden ook wel eens kinderen in huis bij wie het thuis niet goed ging.” Dat Alev naast haar studie psychologie en een baantje in een eetcafé ervoor kiest om anderen bij te staan “in plaats van voor de tv te zitten”, schrijft ze voor een deel toe aan haar Turkse achtergrond: “De Turkse cultuur is minder individualistisch dan de Westerse. Wie bij ons met problemen zit kan daarmee meer terecht in de eigen gemeenschap.”
Een op een
Mark was als vrijwilliger jarenlang trainer en coach in het jeugdvoetbal: “Maar gaandeweg groeide mijn belangstelling ook voor het een op een begeleiden van iemand. Met extra aandacht en in gesprekken kan je iemand in een zwakke positie dan net wat meer ondersteunen. Als loopbaanadviseur doe ik dat in mijn werk ook. Maar dan stuur ik aan op verandering terwijl het mij als maatje puur gaat om het samen doen van leuke activiteiten.” Alev doet sinds haar zeventiende vrijwilligerswerk, achter de balie van een kunstencentrum en als hulpleidster in een peuterspeelzaal: “Maar ik wilde graag wat met oudere kinderen doen. Wat ik nu doe voor Match past dus heel goed bij mij.” Ze wil kinderpsycholoog worden.
Aandacht
Match-coördinator Lienke Kooistra noemt de jongen en het meisje waar Alev en Mark maatjes van zijn duidelijke voorbeelden van jongeren die in een sociaal isolement zitten. Kooistra: “Als maatje moet je veel inlevingsvermogen en geduld hebben. Het gaat om positief aandacht geven. Aan zo’n jongere vragen wat hij graag wil en waar je hem mee kan helpen, want dat versterkt zijn zelfvertrouwen. Dus als maatje niet roepen dat iets zus of zo moet, want dat schrikt juist af. Het is voor iemand die bang is voor contact met anderen al heel wat dat hij een maatje wil."
Tijdelijk
Match is een vervolg op Kamerama, het maatjesproject waarmee Humanitas al acht jaar met succes alleenstaande jonge asielzoekers in contact brengt met Nederlandse jongeren. Ook in dat project ligt het accent op samen leuke dingen doen, zoals sporten, internetten en naar de film of een museum gaan. Kooistra: “Maatje zijn zit dus dicht tegen vriendschap aan, al is het wel tijdelijk. Je moet als maatje voorkomen dat een jongere afhankelijk van je wordt.”
Super
Mark en Alev zijn zich goed bewust van de tijdelijke vriendschap die ze als maatje bieden. Mark: "Het gaat echt om het moment, om het samen beleven van een fijne middag of avond. Om het tonen van voorbeeldgedrag ook.” Alev: “Je moet niet persé verandering willen zien. Is die er, dan is dat mooi meegenomen. Maar het is geen behandeling, je bent geen hulpverlener maar gewoon een maatje." Mark: “Al vind ik het natuurlijk super als die ontwikkeling er wel is, maar dan als fantastisch neveneffect.”
Brug
In Mark’s woonkamer hangt een zwart-wit foto op posterformaat van de Golden Gate Bridge. Zelf op reis gemaakt omdat hij de brug zo mooi vond. Met Match wil Humanitas voor kwetsbare jongeren ook een brug slaan naar de maatschappij waarin ze zich straks staande moeten houden. Voor de jongeren waarmee Mark en Alev optrekken, lijkt dat te gaan lukken. Beide maatjes hebben het gevoel dat het tijd is voor een nieuwe ‘koppeling’.
Ups en downs
Mark: “Natuurlijk heeft hij nog up’s en down’s. Het gebeurt nog dat als we ergens naar onderweg zijn hij amper een woord zegt. Of hij steekt liever een sigaretje op dan het over een beladen onderwerp te hebben. Dat laat ik dan maar zo. Maar hij maakt nu na z’n werk wel regelmatig zelf afspraakjes buiten de deur. Dat is voor mij een signaal dat hij het ook zonder mij rooit.”
Buffer
Maatje ben je bij Match in principe voor een jaar. Alev trok nog een jaar langer met het meisje op om haar door haar examenjaar te helpen. “Een buffer van vrienden om zich heen heeft ze nog niet, maar ik denk dat ze door onze afspraakjes nu toch positiever aankijkt tegen dingen, ook tegen school”, zegt ze bescheiden nu het meisje straks aan een mbo-opleiding begint.
Worstelen
De behoefte onder jongeren aan een maatje als tijdelijke ruggesteun is groot. Volgens Match-coördinator Kooistra zitten in het reguliere onderwijs in iedere klas wel twee of drie jongeren die er heel goed een kunnen gebruiken omdat ze worstelen met gevoelens van eenzaamheid of met een nare thuissituatie. Blij is Kooistra daarom dat de provincie extra geld uittrekt voor Match, ook al kost het haar moeite om voldoende maatjes te vinden: “Veel oudere jongeren vinden dat ze er teveel tijd mee kwijt zijn.”
Trend
“Iedereen is heel druk met z’n eigen zaakjes,” merken ook Mark en Alev. Ze herkennen er een trend in: “De agenda moet vol, want stel je voor dat je even niet iets te doen hebt en je je verveelt. Ouders bedenken ook van alles om te voorkomen dat hun kinderen zich vervelen. Maar achter die façade gaat ook eenzaamheid schuil.” Van haar oma en opa in Turkije hoort Alev dat ze hun buren ook minder zien dan vroeger omdat die het zo druk hebben en vaker op vakantie gaan: “Dus daar is een zelfde ontwikkeling als hier aan de gang.”
Doofpot
Tegelijkertijd vragen beiden zich af of het vroeger echt allemaal zoveel beter was. Mark : “Als ik de verhalen van mijn oma en opa hoor dan werden mensen met problemen hier destijds ook meer opgevangen in hun gemeenschap. Maar dat wil nog niet zeggen dat die problemen toen altijd goed bespreekbaar waren en dat er geen dingen in de doofpot verdwenen, bijvoorbeeld uit schaamte voor de kerk. Nu is het wel allemaal veel individualistischer maar kun je een beroep doen op bijvoorbeeld dit maatjesproject waarbinnen dingen wel bespreekbaar zijn.”
Paul Hazebroek
