‘Zorg aan boord is zoals die aan wal zou moeten zijn’

‘Zorg aan boord is zoals die aan wal zou moeten zijn’

Op haar achttiende raakte Jolanda van de Lagemaat als leerling-verpleegkundige met het virus besmet: vrijwilligerswerk doen voor de Zonnebloem. Op vakantiereizen die de vrijwilligersorganisatie voor mensen met een handicap organiseert, maakt ze het gasten zo naar de zin dat die even het isolement vergeten waarin ze de rest van het jaar leven.

Familie

"Zoals de zorg hier aan boord is, zo zou die eigenlijk ook de rest van het jaar aan wal moeten zijn." Tot die slotsom komt verpleegkundige Jolanda van de Lagemaat in een gesprek aan boord van MS De Zonnebloem op een druilerige zaterdagochtend in juli aan de Rijnkade in Arnhem. Na jarenlang zelf als vrijwilliger op het vakantieschip te hebben meegevaren, kent Van de Lagemaat de gemoedelijke sfeer aan boord van het schip precies: "Een week lang vorm je met z'n allen één grote familie.” 

Virus

Van de Lagemaat (36): “Of je wordt door het virus besmet en zegt volgend jaar wéér, of je haakt na een keer af omdat je het werk te zwaar vindt, zeiden ze  toen ik op mijn achttiende voor de eerste keer aan boord stapte. Ik raakte dus besmet. Het kostte mij wel telkens een week vakantie, maar je krijgt er zoveel dankbaarheid voor terug. De sfeer aan boord is heel bijzonder. Mensen kijken ontzettend uit naar zo’n vakantie en genieten onderweg enorm.” 

Ontbijtje

Van de Lagemaat: "Natuurlijk doe je aan boord als verpleegkundige hetzelfde werk als de rest van het jaar in het ziekenhuis. Alleen kan je het hier gasten echt naar de zin maken, met ’s ochtends eerst een ontbijtje op bed en dan een bad. En zitten mensen eenmaal in de salon lekker aan de koffie, dan ga je er ook bij zitten om een praatje te maken of om een spelletje te spelen. Doordat je in zo’n week zoveel met elkaar deelt, bouw je echt een band op met mensen. In je normale werk kom je daar door alle drukte niet aan toe.” 

Bierbrouwerij

Na iedere reis had ze een paar dagen nodig om thuis weer te wennen: “Ook als zorgverlener leef je zo’n week in een andere wereld. Je bent wel bijna vierentwintig uur per dag in de weer, maar het voelt niet als werken. Samen met gasten doe je ook leuke dingen, bijvoorbeeld als je ergens aanlegt samen de stad in gaan. Een keer wilde een groepje mannen graag een bierbrouwerij bezoeken. Nou, dan ga je bellen om te zien of er een brouwerij is waar je met rolstoelen naar binnen kunt. Dan ben je ook even reisleider.”

Rugzakje

Maar onderweg hoorde ze ook veel schrijnende verhalen: “Mensen komen altijd wel met een rugzakje aan boord, vertellen je over hun achterliggend lijden. Dat maakt het voor jezelf niet alleen fsyiek maar ook mentaal toch best zwaar. Mensen kunnen ook erg opkijken tegen het weer thuiskomen. Straks zit ik weer de hele dag alleen, zeggen ze dan. Het afscheid aan het einde van de reis is voor veel gasten dus emotioneel en voor jezelf als vrijwilliger ook wel.” 

Mooi

Veel gasten kampen in hun dagelijkse leven met sociaal isolement, vertelt ze. Dat kunnen ook gehandicapten zijn met een gezin, die de hele dag zonder iemand om zich heen thuis zitten omdat de partner naar zijn werk is en de kinderen naar school. Of iemand die zorgt voor zijn gehandicapte partner en daardoor zelf nauwelijks toekomt aan iets anders. Van de Lagemaat: “Dan is het heel fijn dat je aan boord ook zo iemand kunt ontlasten en juist eens met hem de stad in kunt gaan. En dat die zich in een intiem gesprek eens kan uitspreken over hoe zwaar dat zorgen voor een partner wel niet is. Dat zijn ook hele mooie momenten.” 

Zuur

Onder de gasten zitten ook stellen, waarvan de een in een verpleegtehuis zit en de ander nog thuis woont. Van de Lagemaat: “In zo’n week kunnen die twee weer eens echt samen zijn en gezellige dingen doen.” Zuur noemt ze het voor zo’n echtpaar als ze na afloop van de reis weer uit elkaar gaan: “Van mijn eerste reis herinner ik mij een vrouw uit Maastricht die het echt heel moeilijk had met dat haar man niet meer thuis woonde. Het omgekeerde gebeurt gelukkig ook, dat twee alleenstaanden aan boord een relatie krijgen en na de reis bij elkaar blijven.”

Werkdruk

Schrijnende verhalen hoorde Van de Lagemaat ook veel van bewoners van verpleegtehuizen: “Zoals een vrouw die verbaasd was dat we aan boord iedere dag haar benen wasten omdat dat in haar tehuis maar eens in de veertien dagen gebeurde. Een vrouw met een dwarslaesie was zelfs al twintig jaar niet meer in bad geweest. Ons lukte dat met de nodige creativiteit wel. Of dat nu in verpleegtehuizen gaat verbeteren? Ik denk dat met de bezuinigingen de werkdruk er alleen maar toeneemt."

Polonaise

Aan boord wordt alles in het werk gesteld om de gasten hun problemen thuis te laten vergeten en om ze een vakantiegevoel te geven: “Iemand is aan boord geen patiënt of cliënt maar gast op een cruiseschip. De sfeer is ook luchtig. De laatste jaren werk ik in het ziekenhuis veel met kankerpatiënten. Dat is best heftig, maar ook daar speelt humor een ontzettend belangrijke rol. Aan boord heb je dat ook. Ze lopen en rollen hier de polonaise”, aldus Van de Lagemaat, die zelf ook wel van een wijntje houdt. ”Maar wel op z’n tijd”, voegt ze er snel aan toe.

Camper

Vijf jaar geleden stapte Van de Lagemaat als vrijwilliger over naar de busvakanties van de Zonnebloem. En dit jaar ging ze voor de eerste keer mee op een campervakantie voor jongeren die de jongerentak Zonnebloem LinQ sinds drie jaar organiseert. Van de Lagemaat: “Ook op die reizen wordt veel gelachen, zoals een keer met een jongen met MS die op z’n rolstoel een bord had hangen met daarop ‘Gehandicapt? Nee hoor, gewoon te lui om te lopen’. Al verhult zo’n jongen met die sarcastische humor natuurlijk de moeite die hij heeft met dat hij gehandicapt is.” 

Pashokje

Een andere jongen in een rolstoel van al in de dertig kocht op een busreis voor de eerste keer in zijn leven zelf kleren. Thuis had zijn moeder dat altijd voor hem gedaan. Van de Lagemaat: “Toen bleek opeens dat hij het prima zelf kon doordat een reisgenoot hem in het pashokje hielp. Het is maar iets kleins, maar zo’n jongen geniet daar enorm van omdat zijn wereld er ineens een stuk groter door wordt.” 

Wrang

Doordat mensen met een handicap afhankelijk zijn van zorg en dus van anderen, is volgens Van de Lagemaat het risico dat ze vereenzamen groter: “Een aantal krijgt toch iets van ‘ach joh, het is allemaal zo’n geregel, laat maar zitten’. Het spontane gaat er af, maar daardoor lopen ze nieuwe contacten en indrukken mis. Daarom zijn deze vakanties ook zo’n geweldige ervaring voor ze.” Een jongen met een dwarslaesie moest na een vakantie onder leeftijdgenoten weer terug naar het verpleegtehuis met hoofdzakelijk ouderen. Van de Lagemaat: “Dat is helemaal wrang, want in zo’n tehuis raakt zo’n jongen nog sneller geïsoleerd.”

Vraagtekens

Voor de toekomst maakt Van de Lagemaat zich zorgen om de aangekondigde bezuinigingen op het persoonsgebonden budget: “Door gehandicapten daarop te korten, beperk je ook hun mogelijkheid om zelfstandig te reizen en vergroot je hun kans op eenzaamheid.” Bij dat het kabinet in de zorg rekent op een grotere inzet van vrijwilligers, plaatst ze ook vraagtekens: “Wat ik om mij heen hoor, is dat mensen in hun jachtige bestaan juist steeds zuiniger zijn op hun vrije tijd. Bij de Zonnebloem merken we dat ook. We zouden meer vakantiereizen kunnen draaien als we meer aanwas hadden van vooral jonge vrijwilligers.”

Aanrader

Van de Lagemaat heeft met haar werk en een gezin met twee kinderen zelf ook een druk leven. Ze vindt eigenlijk dat de overheid het uitlenen door werkgevers van verzorgers aan een organisatie als de Zonnebloem moet faciliteren: “Daarmee kom je ook tegemoet aan de groeiende vraag naar dit soort vakanties als gevolg van de vergrijzing.” Dat ze zelf deze zaterdagochtend weer even aan boord van het vakantieschip is, komt omdat ze ook les geeft in haar vak en stageplekken zoekt voor haar studenten. Zoals ze van haar moeder en man ook Zonnebloem-vrijwilligers maakte, zo hoopt ze dat ook te doen met die stagiairs. Lachend: “Dat zit nu eenmaal in mijn bloed. Ik zeg altijd: vrijwilliger zijn is echt een aanrader.”

Paul Hazebroek 

www.zonnebloem.nl                                                      www.zonnebloemlinq.nl                                                          Op vakantiereizen die de vrijwilligersorganisatie voor mensen met een handicap organiseert, maakt ze het gasten zo naar de zin dat die even het isolement vergeten waarin ze de rest van het jaar leven.Familie"Zoals de zorg hier aan boord is, zo zou die eigenlijk ook de rest van het jaar aan wal moeten zijn." Tot die slotsom komt verpleegkundige Jolanda van de Lagemaat in een gesprek aan boord van MS De Zonnebloem op een druilerige zaterdagochtend in juli aan de Rijnkade in Arnhem. Na jarenlang zelf als vrijwilliger op het vakantieschip te hebben meegevaren, kent Van de Lagemaat de gemoedelijke sfeer aan boord van het schip precies: "Een week lang vorm je met z'n allen één grote familie.” VirusVan de Lagemaat (36): “Of je wordt door het virus besmet en zegt volgend jaar wéér, of je haakt na een keer af omdat je het werk te zwaar vindt, zeiden ze  toen ik op mijn achttiende voor de eerste keer aan boord stapte. Ik raakte dus besmet. Het kostte mij wel telkens een week vakantie, maar je krijgt er zoveel dankbaarheid voor terug. De sfeer aan boord is heel bijzonder. Mensen kijken ontzettend uit naar zo’n vakantie en genieten onderweg enorm.” OntbijtjeVan de Lagemaat: "Natuurlijk doe je aan boord als verpleegkundige hetzelfde werk als de rest van het jaar in het ziekenhuis. Alleen kan je het hier gasten echt naar de zin maken, met ’s ochtends eerst een ontbijtje op bed en dan een bad. En zitten mensen eenmaal in de salon lekker aan de koffie, dan ga je er ook bij zitten om een praatje te maken of om een spelletje te spelen. Doordat je in zo’n week zoveel met elkaar deelt, bouw je echt een band op met mensen. In je normale werk kom je daar door alle drukte niet aan toe.” BierbrouwerijNa iedere reis had ze een paar dagen nodig om thuis weer te wennen: “Ook als zorgverlener leef je zo’n week in een andere wereld. Je bent wel bijna vierentwintig uur per dag in de weer, maar het voelt niet als werken. Samen met gasten doe je ook leuke dingen, bijvoorbeeld als je ergens aanlegt samen de stad in gaan. Een keer wilde een groepje mannen graag een bierbrouwerij bezoeken. Nou, dan ga je bellen om te zien of er een brouwerij is waar je met rolstoelen naar binnen kunt. Dan ben je ook even reisleider.”RugzakjeMaar onderweg hoorde ze ook veel schrijnende verhalen: “Mensen komen altijd wel met een rugzakje aan boord, vertellen je over hun achterliggend lijden. Dat maakt het voor jezelf niet alleen fsyiek maar ook mentaal toch best zwaar. Mensen kunnen ook erg opkijken tegen het weer thuiskomen. Straks zit ik weer de hele dag alleen, zeggen ze dan. Het afscheid aan het einde van de reis is voor veel gasten dus emotioneel en voor jezelf als vrijwilliger ook wel.” MooiVeel gasten kampen in hun dagelijkse leven met sociaal isolement, vertelt ze. Dat kunnen ook gehandicapten zijn met een gezin, die de hele dag zonder iemand om zich heen thuis zitten omdat de partner naar zijn werk is en de kinderen naar school. Of iemand die zorgt voor zijn gehandicapte partner en daardoor zelf nauwelijks toekomt aan iets anders. Van de Lagemaat: “Dan is het heel fijn dat je aan boord ook zo iemand kunt ontlasten en juist eens met hem de stad in kunt gaan. En dat die zich in een intiem gesprek eens kan uitspreken over hoe zwaar dat zorgen voor een partner wel niet is. Dat zijn ook hele mooie momenten.” ZuurOnder de gasten zitten ook stellen, waarvan de een in een verpleegtehuis zit en de ander nog thuis woont. Van de Lagemaat: “In zo’n week kunnen die twee weer eens echt samen zijn en gezellige dingen doen.” Zuur noemt ze het voor zo’n echtpaar als ze na afloop van de reis weer uit elkaar gaan: “Van mijn eerste reis herinner ik mij een vrouw uit Maastricht die het echt heel moeilijk had met dat haar man niet meer thuis woonde. Het omgekeerde gebeurt gelukkig ook, dat twee alleenstaanden aan boord een relatie krijgen en na de reis bij elkaar blijven.”WerkdrukSchrijnende verhalen hoorde Van de Lagemaat ook veel van bewoners van verpleegtehuizen: “Zoals een vrouw die verbaasd was dat we aan boord iedere dag haar benen wasten omdat dat in haar tehuis maar eens in de veertien dagen gebeurde. Een vrouw met een dwarslaesie was zelfs al twintig jaar niet meer in bad geweest. Ons lukte dat met de nodige creativiteit wel. Of dat nu in verpleegtehuizen gaat verbeteren? Ik denk dat met de bezuinigingen de werkdruk er alleen maar toeneemt."PolonaiseAan boord wordt alles in het werk gesteld om de gasten hun problemen thuis te laten vergeten en om ze een vakantiegevoel te geven: “Iemand is aan boord geen patiënt of cliënt maar gast op een cruiseschip. De sfeer is ook luchtig. De laatste jaren werk ik in het ziekenhuis veel met kankerpatiënten. Dat is best heftig, maar ook daar speelt humor een ontzettend belangrijke rol. Aan boord heb je dat ook. Ze lopen en rollen hier de polonaise”, aldus Van de Lagemaat, die zelf ook wel van een wijntje houdt. ”Maar wel op z’n tijd”, voegt ze er snel aan toe.CamperVijf jaar geleden stapte Van de Lagemaat als vrijwilliger over naar de busvakanties van de Zonnebloem. En dit jaar ging ze voor de eerste keer mee op een campervakantie voor jongeren die de jongerentak Zonnebloem LinQ sinds drie jaar organiseert. Van de Lagemaat: “Ook op die reizen wordt veel gelachen, zoals een keer met een jongen met MS die op z’n rolstoel een bord had hangen met daarop ‘Gehandicapt? Nee hoor, gewoon te lui om te lopen’. Al verhult zo’n jongen met die sarcastische humor natuurlijk de moeite die hij heeft met dat hij gehandicapt is.” PashokjeEen andere jongen in een rolstoel van al in de dertig kocht op een busreis voor de eerste keer in zijn leven zelf kleren. Thuis had zijn moeder dat altijd voor hem gedaan. Van de Lagemaat: “Toen bleek opeens dat hij het prima zelf kon doordat een reisgenoot hem in het pashokje hielp. Het is maar iets kleins, maar zo’n jongen geniet daar enorm van omdat zijn wereld er ineens een stuk groter door wordt.” WrangDoordat mensen met een handicap afhankelijk zijn van zorg en dus van anderen, is volgens Van de Lagemaat het risico dat ze vereenzamen groter: “Een aantal krijgt toch iets van ‘ach joh, het is allemaal zo’n geregel, laat maar zitten’. Het spontane gaat er af, maar daardoor lopen ze nieuwe contacten en indrukken mis. Daarom zijn deze vakanties ook zo’n geweldige ervaring voor ze.” Een jongen met een dwarslaesie moest na een vakantie onder leeftijdgenoten weer terug naar het verpleegtehuis met hoofdzakelijk ouderen. Van de Lagemaat: “Dat is helemaal wrang, want in zo’n tehuis raakt zo’n jongen nog sneller geïsoleerd.”VraagtekensVoor de toekomst maakt Van de Lagemaat zich zorgen om de aangekondigde bezuinigingen op het persoonsgebonden budget: “Door gehandicapten daarop te korten, beperk je ook hun mogelijkheid om zelfstandig te reizen en vergroot je hun kans op eenzaamheid.” Bij dat het kabinet in de zorg rekent op een grotere inzet van vrijwilligers, plaatst ze ook vraagtekens: “Wat ik om mij heen hoor, is dat mensen in hun jachtige bestaan juist steeds zuiniger zijn op hun vrije tijd. Bij de Zonnebloem merken we dat ook. We zouden meer vakantiereizen kunnen draaien als we meer aanwas hadden van vooral jonge vrijwilligers.”AanraderVan de Lagemaat heeft met haar werk en een gezin met twee kinderen zelf ook een druk leven. Ze vindt eigenlijk dat de overheid het uitlenen door werkgevers van verzorgers aan een organisatie als de Zonnebloem moet faciliteren: “Daarmee kom je ook tegemoet aan de groeiende vraag naar dit soort vakanties als gevolg van de vergrijzing.” Dat ze zelf deze zaterdagochtend weer even aan boord van het vakantieschip is, komt omdat ze ook les geeft in haar vak en stageplekken zoekt voor haar studenten. Zoals ze van haar moeder en man ook Zonnebloem-vrijwilligers maakte, zo hoopt ze dat ook te doen met die stagiairs. Lachend: “Dat zit nu eenmaal in mijn bloed. Ik zeg altijd: vrijwilliger zijn is echt een aanrader.”Paul Hazebroek www.zonnebloem.nl                                                      www.zonnebloemlinq.nl